Gömülü Diş ve 20 Yaş Dişi Cerrahisi

• Her gömülü diş çekilmez; belirti vermeyenler düzenli kontrolle izlenebilir
• Panoramik röntgen, gerektiğinde üç boyutlu tomografi ile planlama
• İşlem lokal anestezi altında yapılır; gerekirse diş bölünerek çıkarılır
• Çekim sonrası yazılı bakım talimatı ve kontrol randevusu verilir

Kısa cevap: 20 yaş dişi; tekrarlayan diş eti iltihabı, komşu dişte çürük ya da kemik kaybı, kist şüphesi veya temizlenemeyen konum gibi bir sorun yarattığında çekilir. Tam sürmüş, temizlenebilen ve çürüksüz bir diş ağızda kalabilir; belirti vermeyen gömülü dişler de aralıklı röntgen ve muayeneyle izlenebilir. Karar her hastada muayene ve görüntüleme sonrası verilir.

Nedir?

Dişler normalde belirli bir yaşta diş etini yararak ağıza çıkar. Çenede yer yetersizse, diş yanlış açıyla gelişmişse, süt dişi geç düşmüşse ya da çevresinde kist gibi bir oluşum varsa diş kemik veya diş eti içinde takılı kalabilir. Buna gömülü diş denir. En sık etkilenenler 20 yaş dişleri (üçüncü azılar) ve üst köpek dişleridir.

Gömülü dişler konumlarına göre tam gömülü (kemik içinde, üzeri diş etiyle kapalı) ve yarı gömülü (bir kısmı ağıza açık) diye ayrılır. Yarı gömülü dişlerde diş eti ile diş arasında temizlenmesi zor bir aralık kalır; bu yüzden en sorun çıkaran grup çoğunlukla odur. Dişin eğimi öne, dik, yatay ya da arkaya doğru olabilir. Pek çok gömülü diş yıllarca hiç belirti vermez.

Hangi durumlarda çekilir, hangilerinde izlenir?

Çekim kararında dişin kendisinden çok yarattığı ya da yaratabileceği sorun belirleyicidir. Çekim düşünülen başlıca durumlar:

• Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit): Yarı sürmüş dişin üzerindeki diş eti kapağında yinelenen şişlik, ağrı ve iltihap.
• Komşu dişe zarar: Öne eğik gömülü bir diş, önündeki ikinci azıda çürüğe, kök erimesine ya da kemik kaybına yol açabilir.
• Temizlenemeyen çürük: 20 yaş dişinde ya da komşusunda fırçanın ulaşamadığı bölgede ilerleyen çürük.
• Kist ya da patoloji şüphesi: Gömülü dişi saran kesede kist gelişebilir; görüntülemede şüpheli alan varsa çıkarım ve gerekirse inceleme planlanır.
• Karşı dişe ya da yanağa travma: Konumu nedeniyle yanağı yaralayan ya da karşıt dişe zarar veren dişler.
• Ortodontik ya da protetik gereksinim: Tedavi planı gerektirdiğinde; ayrıntı için ortodonti sayfamıza bakabilirsiniz.

Buna karşılık tam sürmüş, kapanışa uyumlu, temizlenebilen ve çürüğü olmayan bir 20 yaş dişinin çekilmesi şart değildir. Tam gömülü ve belirti vermeyen dişlerde de çoğu zaman klinik muayene ile aralıklı röntgen kontrolü yeterli bir seçenektir. Gömülü köpek dişleri ise genellikle çekilmez; ortodontist gerektiğinde diş üzerini açıp ona braket yapıştırarak dişi aylar içinde yerine çeker.

Cerrahi süreç

1. Muayene ve öykü: Genel sağlık durumu, kullanılan ilaçlar, alerjiler ve kanama eğilimi sorgulanır; ağız içi muayene yapılır.
2. Görüntüleme: Panoramik röntgen dişin konumunu, köklerini, komşu dişle ilişkisini ve alt çenede sinir kanalına, üst çenede sinüse yakınlığını gösterir. İlişki sınırdaysa üç boyutlu tomografi istenebilir.
3. Planlama: Cerrahi yaklaşım dişin konumuna, kök yapısına ve kemikle ilişkisine göre belirlenir; hasta süreç ve olası riskler hakkında bilgilendirilir.
4. Anestezi: İşlem lokal anestezi altında yapılır. Diş hekimi korkusu olan ya da iş birliği kurmakta zorlanan çocuk ve yetişkin hastalarda sedasyon, gerekirse genel anestezi seçeneği hekimle birlikte değerlendirilir.
5. İşlem: Diş eti kaldırılır, gerekirse dişi saran kemikten bir miktar uzaklaştırılır ve diş çoğunlukla parçalara bölünerek daha küçük bir alandan çıkarılır. Bölge yıkanır ve dikiş atılır. Süre dişin konumuna göre değişir; çoğu zaman yarım saat civarındadır.
6. Kontrol: Dikişler yaklaşık 7–10 günde alınır ve iyileşme kontrol edilir.

Kanal tedavisiyle kurtarılabilecek bir diş söz konusuysa önce o seçenek değerlendirilir; bkz. kanal tedavisi. Çekilen dişin yerine ileride eksik diş tedavisi gerekirse implant planlaması da muayenede ele alınır.

Çekim sonrası bakım ve iyileşme

İlk gün, kanın pıhtılaşıp yarayı kapatması en önemli adımdır. Bu pıhtıyı korumak için şu kurallara uyulur:

• Verilen gazlı tamponu 30–45 dakika sıkıca ısırın; tükürmeyin, çalkalamayın, pipet kullanmayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun; sigara için ilk 48–72 saat özellikle önemlidir.
• İlk gün sıcak ve sert yiyeceklerden kaçının, yumuşak ve ılık beslenin; dışarıdan yanağa aralıklı soğuk uygulama yapın.
• İkinci günden itibaren ılık tuzlu suyla nazik çalkalama yapılabilir; diğer dişleri fırçalamaya devam edin, yaraya fırça değdirmeyin.
• Reçete edilen ilaçları önerildiği gibi kullanın ve dinlenin.

Şişlik ve hassasiyet genellikle ilk 2–3 günde en yüksek düzeye çıkar, sonra azalır; ağız açmada geçici bir kısıtlılık olağandır. Büyük bölümü bir hafta içinde geçer; dokunun tam yerine oturması birkaç hafta sürebilir.

Riskler

Her cerrahi işlemde olduğu gibi gömülü diş çekiminde de şişlik, ağrı, kanama, enfeksiyon ve geçici çene sertliği görülebilir. Pıhtının kaybedilmesiyle gelişen kuru soket (alveolit) genellikle çekimden 2–4 gün sonra kulağa yayılan şiddetli ağrı ve kötü kokuyla kendini gösterir; kliniğe başvurulunca bölge temizlenip tedavi edilir. Alt çenedeki 20 yaş dişleri sinir kanalına yakınsa dudakta ve çenede geçici uyuşukluk olabilir; kalıcı olması seyrektir ama göz ardı edilmemelidir. Üst çenede sinüse yakınlık da planlamada değerlendirilir. Bu riskler öncesinde ayrıntılı konuşulur.

Şu belirtilerde beklemeden kliniğe ulaşın: giderek artan ağrı, ateş, büyüyen şişlik, yutkunma ya da nefes almada güçlük, durmayan kanama ve günler sonra da süren dudak-çene uyuşukluğu.

Yurt dışından gelen hastalar için ziyaret planı

Gömülü diş ya da 20 yaş dişi cerrahisi çoğunlukla tek ziyarette planlanabilir: ilk gün muayene ve görüntüleme, uygun görülürse cerrahi, dikiş kontrolü için ise işlemden yaklaşık bir hafta sonrasında klinikte olmak gerekir. Uzaktan ön değerlendirme için panoramik röntgeniniz yeterli olabilir; nihai karar klinikteki muayeneyle verilir. Ayrıntı: uluslararası hastalar için süreç.

Sık sorulan sorular

Bu sitede yer alan bilgiler bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gereklidir.