- هر دندان نهفته‌ای کشیده نمی‌شود؛ دندانهای بدون علامت با کنترل منظم قابل پیگیریاند
- برنامه‌ریزی با رادیوگرافی پانورامیک و در صورت لزوم توموگرافی سه‌بعدی
- عمل با بیحسی موضعی انجام میشود؛ در صورت نیاز دندان قطعهقطعه خارج میشود
- پس از کشیدن، دستور مراقبت کتبی و نوبت کنترل داده میشود
پاسخ کوتاه: دندان عقل وقتی کشیده میشود که مشکلی مانند التهاب مکرر لثه، پوسیدگی یا تحلیل استخوان در دندان مجاور، شک به کیست یا موقعیتی که قابل تمیز کردن نیست ایجاد کرده باشد. دندانی که کاملاً رویش یافته، قابل تمیز کردن و بدون پوسیدگی است میتواند در دهان بماند؛ دندانهای نهفته بدون علامت نیز با رادیوگرافی و معاینه دورهای قابل پیگیریاند. تصمیم در هر بیمار پس از معاینه و تصویربرداری گرفته میشود.
دندان نهفته چیست؟
دندان‌ها به‌طور معمول در سن مشخصی لثه را شکافته و وارد دهان می‌شوند. اگر در فک جا کم باشد، دندان با زاویه نادرستی رشد کرده باشد، دندان شیری دیر افتاده باشد یا اطرافش توده‌ای مثل کیست وجود داشته باشد، دندان ممکن است داخل استخوان یا لثه گیر کند. به این حالت دندان نهفته می‌گویند. بیشتر از همه دندانهای عقل (آسیاهای سوم) و نیش‌های فک بالا درگیر می‌شوند.
دندانهای نهفته بر اساس موقعیت به کاملاً نهفته (داخل استخوان و با پوشش لثه) و نیمه‌نهفته (بخشی از آن به دهان باز است) تقسیم می‌شوند. در دندانهای نیمه‌نهفته بین لثه و دندان فاصله‌ای می‌ماند که تمیز کردنش دشوار است؛ به همین دلیل معمولاً این گروه بیشترین مشکل را ایجاد میکند. شیب دندان میتواند به جلو، عمودی، افقی یا به عقب باشد. بسیاری از دندانهای نهفته سال‌ها هیچ علامتی نمی‌دهند.
در چه مواردی کشیده میشود و در چه مواردی تحت نظر می‌ماند؟
در تصمیم برای کشیدن، بیش از خود دندان، مشکلی که ایجاد کرده یا میتواند ایجاد کند تعیین‌کننده است. موارد اصلی که کشیدن در نظر گرفته میشود:
- التهاب مکرر لثه (پریکورونیت): تورم، درد و عفونت تکرارشونده در پوشش لثه‌ای روی دندان نیمه‌رویش‌یافته.
- آسیب به دندان مجاور: دندان نهفته‌ای که به جلو مایل است میتواند در دندان آسیای دوم جلوی خود باعث پوسیدگی، تحلیل ریشه یا از دست رفتن استخوان شود.
- پوسیدگی غیرقابل تمیز کردن: پوسیدگی در دندان عقل یا دندان کناری آن، در ناحیه‌ای که مسواک به آن نمی‌رسد.
- شک به کیست یا بیماری: در کیسه‌ای که دندان نهفته را احاطه کرده ممکن است کیست ایجاد شود؛ اگر در تصویربرداری ناحیه مشکوکی دیده شود، خارج کردن و در صورت لزوم بررسی آزمایشگاهی برنامه‌ریزی میشود.
- آسیب به دندان مقابل یا گونه: دندانهایی که بهدلیل موقعیتشان گونه را زخم می‌کنند یا به دندان مقابل آسیب می‌زنند.
- نیاز ارتودنسی یا پروتزی: وقتی برنامه درمان آن را لازم کند؛ برای جزئیات می‌توانید به صفحه ارتودنسی مراجعه کنید.
در مقابل، کشیدن دندان عقلی که کاملاً رویش یافته، با بایت هماهنگ است، قابل تمیز کردن است و پوسیدگی ندارد، ضروری نیست. در دندانهای کاملاً نهفته و بدون علامت هم اغلب معاینه بالینی همراه با رادیوگرافی دورهای گزینه‌ای کافی است. نیش‌های نهفته معمولاً کشیده نمی‌شوند؛ ارتودنتیست در صورت نیاز روی دندان را باز میکند و با چسباندن براکت به آن، دندان را ظرف چند ماه به جای خودش می‌کشاند.
روند جراحی
- معاینه و گرفتن سابقه: وضعیت سلامت عمومی، داروهای مصرفی، آلرژی‌ها و تمایل به خونریزی پرسیده میشود و معاینه داخل دهان انجام میشود.
- تصویربرداری: رادیوگرافی پانورامیک موقعیت دندان، ریشه‌ها، ارتباط با دندان مجاور و نزدیکی آن به کانال عصب در فک پایین و به سینوس در فک بالا را نشان می‌دهد. اگر این ارتباط مرزی باشد، ممکن است توموگرافی سه‌بعدی درخواست شود.
- برنامه‌ریزی: روش جراحی بر اساس موقعیت دندان، ساختار ریشه و ارتباط آن با استخوان تعیین میشود؛ بیمار درباره روند کار و خطرات احتمالی توضیح می‌گیرد.
- بیحسی: عمل با بیحسی موضعی انجام میشود. برای بیماران (کودک یا بزرگسال) که از دندانپزشک می‌ترسند یا همکاری برایشان دشوار است، میتوان درباره آرام‌بخشی (سداسیون) و در صورت نیاز بیهوشی عمومی با دندانپزشک صحبت کرد.
- عمل: لثه کنار زده میشود، در صورت لزوم مقداری از استخوان اطراف دندان برداشته میشود و دندان اغلب به قطعات کوچک‌تر تقسیم شده و از فضای کوچک‌تری خارج میشود. محل شسته میشود و بخیه زده میشود. مدت کار بسته به موقعیت دندان متفاوت است؛ اغلب حدود نیم ساعت است.
- کنترل: بخیه‌ها حدود ۷–۱۰ روز بعد کشیده میشود و روند بهبودی بررسی میشود.
اگر دندانی مطرح باشد که با عصب‌کشی قابل نجات است، ابتدا همان گزینه بررسی میشود؛ ر.ک. عصب‌کشی. اگر در آینده به‌جای دندان کشیده‌شده درمان دندان از دست رفته لازم شود، برنامه‌ریزی ایمپلنت نیز در معاینه مطرح میشود.
مراقبت و بهبودی پس از کشیدن
در روز نخست مهم‌ترین گام این است که خون لخته شود و زخم را ببندد. برای حفظ این لخته باید این نکات رعایت شود:
- گاز داده‌شده را ۳۰–۴۵ دقیقه محکم گاز بگیرید؛ آب دهان را بیرون نریزید، دهان را شست‌وشو ندهید و از نی استفاده نکنید.
- از سیگار و الکل دوری کنید؛ برای سیگار ۴۸–۷۲ ساعت نخست اهمیت ویژه دارد.
- در روز نخست از غذاهای داغ و سفت پرهیز کنید، غذای نرم و ولرم بخورید؛ از بیرون روی گونه به‌صورت متناوب کمپرس سرد بگذارید.
- از روز دوم میتوان با آب نمک ولرم به‌آرامی دهان را شست‌وشو داد؛ مسواک زدن بقیه دندان‌ها را ادامه دهید و مسواک را به زخم نزنید.
- داروهای تجویزشده را همان‌طور که توصیه شده مصرف کنید و استراحت کنید.
تورم و حساسیت معمولاً در ۲–۳ روز نخست به بالاترین حد می‌رسد و سپس کم میشود؛ محدودیت موقت در باز کردن دهان طبیعی است. بیشتر آن ظرف یک هفته برطرف میشود؛ جا افتادن کامل بافت ممکن است چند هفته طول بکشد.
خطرات
مانند هر عمل جراحی، در کشیدن دندان نهفته نیز تورم، درد، خونریزی، عفونت و خشکی موقت فک ممکن است دیده شود. خشکی حفره دندان (درای ساکت یا آلوئولیت) که با از دست رفتن لخته ایجاد میشود، معمولاً ۲–۴ روز پس از کشیدن با درد شدید منتشرشونده به گوش و بوی بد خود را نشان می‌دهد؛ با مراجعه به کلینیک محل تمیز و درمان میشود. اگر دندانهای عقل فک پایین به کانال عصب نزدیک باشند، ممکن است بیحسی موقت در لب و چانه ایجاد شود؛ ماندگار بودن آن نادر است اما نباید نادیده گرفته شود. نزدیکی به سینوس در فک بالا نیز در برنامه‌ریزی بررسی میشود. این خطرات پیش از عمل به‌تفصیل گفته میشود.
در علائم زیر منتظر نمانید و با کلینیک تماس بگیرید: درد رو به افزایش، تب، تورم رو به رشد، دشواری در بلع یا نفس کشیدن، خونریزی بند نیامده و بیحسی لب و چانه که پس از چند روز هم ادامه دارد.
برنامه سفر برای بیماران خارج از کشور
جراحی دندان نهفته یا دندان عقل اغلب در یک سفر قابل برنامه‌ریزی است: روز نخست معاینه و تصویربرداری، در صورت مناسب بودن جراحی، و برای کنترل بخیه حدود یک هفته پس از عمل باید در کلینیک حضور داشت. برای ارزیابی اولیه از راه دور ممکن است رادیوگرافی پانورامیک شما کافی باشد؛ تصمیم نهایی با معاینه در کلینیک گرفته میشود. جزئیات: روند کار برای بیماران خارج از کشور.
نکاتی که باید رعایت شود
- در روزهای نخست پس از کشیدن ممکن است تورم، حساسیت، خونریزی به‌صورت نشت خفیف و محدودیت در باز کردن دهان دیده شود.
- سیگار، استفاده از نی و شست‌وشوی دهان در روز نخست لخته را به هم می‌زند و خطر خشکی حفره دندان را بالا می‌برد؛ باید دستورها رعایت شود.
- در دندانهای نزدیک به کانال عصب در فک پایین ممکن است بیحسی موقت لب و چانه ایجاد شود؛ اگر طولانی شد باید به دندانپزشک اطلاع داده شود.
- در بارداری عمل‌های جراحی غیراورژانسی معمولاً به تعویق می‌افتد؛ حتماً بگویید باردار هستید یا احتمال می‌دهید باردار باشید.
- داروهای مصرف مداوم، داروهای رقیق‌کننده خون و بیماری‌های سیستمیک بر برنامه عمل اثر می‌گذارند؛ باید در معاینه گفته شوند.
پرسش‌های متداول
آیا هر دندان عقل باید کشیده شود؟
خیر. دندانهایی که کاملاً رویش یافتهاند، قابل تمیز کردناند، پوسیدگی ندارند و با بایت هماهنگاند میتوانند در دهان بمانند. دندانهای نهفته بدون علامت نیز با معاینه و رادیوگرافی دورهای قابل پیگیریاند. کشیدن بهدلیل مواردی مانند عفونت مکرر، پوسیدگی، آسیب به دندان مجاور یا کیست مطرح میشود.
کشیدن دندان نهفته چگونه انجام میشود و چقدر طول میکشد؟
عمل با بیحسی موضعی انجام میشود؛ لثه باز میشود، در صورت لزوم دندان قطعهقطعه خارج میشود و سپس بخیه زده میشود. مدت کار بسته به موقعیت دندان متفاوت است؛ اغلب حدود نیم ساعت است و در دندانهای با موقعیت دشوار ممکن است طولانیتر شود.
آیا هنگام عمل و پس از آن درد احساس میشود؟
بیحسی موضعی ناحیه را بیحس میکند؛ هنگام عمل ممکن است احساس فشار وجود داشته باشد. پس از اتمام اثر بیحسی در ۲–۳ روز نخست درد و تورم مورد انتظار است؛ با داروهای تجویزشده و کمپرس سرد کنترل میشود و معمولاً ظرف یک هفته تا حد زیادی کم میشود.
پس از کشیدن چه زمانی میتوان به تغذیه عادی برگشت؟
در روز نخست غذاهای ولرم و نرم ترجیح داده میشود. با کم شدن تورم، در بیشتر افراد حدود یک هفته بعد به تغذیه عادی برمیگردند؛ هنگام جویدن نباید به محل زخم فشار آورد.
آیا بیحسی لب پس از کشیدن ماندگار میشود؟
در دندانهای فک پایین که به کانال عصب نزدیکاند ممکن است بیحسی موقت ایجاد شود؛ ماندگار بودن آن نادر است. به همین دلیل نزدیکی دندان به عصب پیش از عمل با تصویربرداری ارزیابی میشود. اگر بیحسی بیش از یک هفته طول بکشد، برای کنترل باید به کلینیک مراجعه کرد.
اگر دندان نهفته را نکشم چه میشود؟
دندانی که علامت نمیدهد اغلب مشکلی ایجاد نمیکند و قابل پیگیری است. در دندانهایی که علامت میدهند، حملههای عفونت ممکن است بیشتر شود و پوسیدگی و از دست رفتن استخوان در دندان جلویی، در ناحیه غیرقابل تمیز کردن، پیشرفت کند؛ این وضعیت میتواند به از دست رفتن همان دندان هم منجر شود.
اطلاعات این وب‌سایت جنبه اطلاع‌رسانی دارد؛ برای تشخیص و درمان، معاینه توسط دندانپزشک لازم است.