- نخستین کنترل: با درآمدن اولین دندان، حداکثر در ۱ سالگی
- حفاظت با فیشور سیلانت و ورنی فلوراید
- درمان پوسیدگی دندانهای شیری، فضانگهدار
- نخستین مراجعه بدون ترس با آشنایی تدریجی
پاسخ کوتاه: دندانپزشکی کودکان شامل اقدامات پیشگیرانه، درمان پوسیدگی، فضانگهدار و پیگیری ضربه در دوره دندانهای شیری و دندانی مختلط است. اقدامات با در نظر گرفتن سن و همکاری کودک پس از معاینه برنامه‌ریزی میشود.
نخستین مراجعه چگونه می‌گذرد؟
نخستین نوبت اغلب یک آشنایی است: کودک روی صندلی می‌نشیند، با آینه به دندان‌هایش نگاه میشود، ابزارها با بازی معرفی می‌شوند. اگر درمانی لازم نباشد، مسواک زدن نشان داده میشود. هدف این است که کودک کلینیک را جایی امن بشناسد. رفتار آرام والدین تعیین‌کننده است؛ به‌جای جمله‌هایی مانند «سوزن نیست، درد نمی‌کند»، عبارت‌های خنثی مانند «دندان‌هایت را می‌شماریم» توصیه میشود.
اقدامات پیشگیرانه
ورنی فلوراید: اقدامی است که روی سطح دندان مالیده میشود، مینا را تقویت می‌کند و میتواند پوسیدگی‌های اولیه را متوقف کند؛ معمولاً هر ۶ ماه تکرار میشود.
فیشور سیلانت: شیارهای عمیق سطح جویدن دندانهای آسیا جاهایی هستند که مسواک به آن‌ها نمی‌رسد. این شیارها با ماده‌ای روان بسته می‌شوند؛ نیازی به تراش ندارد. زمان مناسب حدود ۶ و ۱۲ سالگی است که آسیاهای دائمی در می‌آیند.
فضانگهدار: اگر دندان شیری زودهنگام از دست برود، برای حفظ جای دندان دائمی، فضانگهدار ثابت یا متحرک برنامه‌ریزی میشود.
پوسیدگی دندانهای شیری
مینای دندانهای شیری نازک‌تر است؛ پوسیدگی سریع پیشرفت می‌کند. پوسیدگی‌های کوچک با پرکردگی و پوسیدگی‌هایی که به عصب می‌رسند با پالپوتومی (درمان ریشه جزئی) درمان می‌شوند؛ کشیدن آخرین گزینه است. منتظر ماندن با این فکر که «به‌هرحال عوض میشود» خطر درد، آبسه و آسیب به دندان دائمی زیر آن را دارد.
پوسیدگی ناشی از شیشه شیر
در نوزادانی که شب‌ها با شیشه شیر یا مایعات شیرین تغذیه می‌شوند، دندانهای جلو می‌توانند به‌سرعت پوسیده شوند. توصیه میشود پس از ۱ سالگی شیشه شیر شبانه قطع شود و از نخستین دندان، دندانها با پارچه مرطوب یا مسواک انگشتی پاک شوند.
ضربه به دندان
پس از افتادن و ضربه، ممکن است در دندان شیری یا دائمی شکستگی، جابه‌جایی یا بیرون افتادن کامل دیده شود. اگر دندان دائمی از جای خود بیرون افتاده باشد، زمان حیاتی است: دندان بدون گرفتن ریشه آن، داخل شیر یا سرم فیزیولوژیک به کلینیک آورده شود. رویکرد در دندانهای شیری متفاوت است؛ در هر دو حالت باید بدون تأخیر مراجعه کرد.
مراقبت در منزل
- مسواک زدن همراه با نخستین دندان؛ تا ۳ سالگی به اندازه یک دانه برنج، سپس به اندازه یک نخود خمیردندان فلوراید‌دار
- مسواک زدن را تا ۷–۸ سالگی والد انجام می‌دهد یا تکمیل می‌کند
- محدود کردن تعداد میان‌وعده‌ها؛ دادن نوشیدنی‌های شیرین و اسیدی همراه با وعده اصلی
- کنترل هر ۶ ماه
رویکرد در کودکان مضطرب
از روش «بگو–نشان بده–انجام بده» استفاده میشود: هر مرحله ابتدا گفته میشود، با ابزار نشان داده میشود و سپس انجام میشود. جلسه‌ها کوتاه نگه داشته میشود؛ در جلسه نخست ممکن است فقط آشنایی کافی باشد. توصیه میشود والدین تجربه‌های خود از دندانپزشک را در کنار کودک تعریف نکنند.
نکاتی که باید رعایت شود
- اگر پوسیدگی دندانهای شیری بدون درمان بماند، ممکن است درد، آبسه و آسیب به جوانه دندان دائمی دیده شود.
- شیشه شیر شبانه و میان‌وعده‌های شیرین مکرر، شایع‌ترین علت پوسیدگی سریع در دندانهای جلو است.
- مقدار خمیردندان فلوراید‌دار باید بر اساس سن تنظیم شود (تا ۳ سالگی اندازه یک دانه برنج).
- مکیدن انگشت و استفاده از پستانک که پس از ۴ سالگی ادامه یابد میتواند بر موقعیت دندان و فک اثر بگذارد.
- در ضربه به دندان، ساعت‌های نخست تعیین‌کننده است؛ اگر دندان دائمی از جای خود بیرون افتاده باشد، بدون خشک ماندن باید فوراً مراجعه کرد.
پرسش‌های متداول
آیا پوسیدگی دندان شیری باید درمان شود؟
بله. دندانهای شیری برای دندانهای دائمی جا نگه میدارند و جویدن و صحبت کردن را ممکن میکنند. پوسیدگی درماننشده میتواند به درد، آبسه و مشکل رشد در دندان دائمی زیر آن بینجامد.
آیا خمیردندان فلوراید‌دار ایمن است؟
توصیه مشترک نهادهای دندانپزشکی و اطفال استفاده از خمیردندان فلوراید‌دار از نخستین دندان است: تا ۳ سالگی به اندازه یک دانه برنج، سپس به اندازه یک نخود. این مقدار حتی اگر بلعیده شود ایمن شمرده میشود.
کودکم نمیخواهد روی صندلی بنشیند.
مجبور نمیشود. جلسه نخست میتواند در آغوش والد یا صرفاً بهصورت آشنایی باشد؛ با چند مراجعه کوتاه عادت ایجاد میشود.
آیا مکیدن انگشت بر دندانها اثر میگذارد؟
مکیدن انگشت و پستانک که پس از ۴ سالگی ادامه یابد، دندانهای جلوی بالا را به جلو و به سمت بایت باز میراند. اگر پیش از این سن ترک شود، بیشتر تغییرات خودبهخود اصلاح میشود.
آیا رادیوگرافی گرفته میشود؟
تنها در صورت نیاز (شک به پوسیدگی بیندندانی، ضربه، پیگیری رشد) و با دستگاه دیجیتال کمدوز و با روپوش محافظ گرفته میشود.
چه زمانی به ارتودنسی ارجاع داده میشود؟
اگر یافتههایی درباره رشد فک و درآمدن دندانها وجود داشته باشد، حدود ۷ سالگی به متخصص ارتودنسی ارجاع داده میشود.
اگر کودک نتواند هنگام درمان همکاری کند چه میشود؟
اگر به دلیل سن کودک، ترس یا گستردگی درمان همکاری ممکن نباشد، می‌توان درباره آرام‌بخشی (سداسیون) و در صورت نیاز بیهوشی عمومی با والدین صحبت کرد. تصمیم هنگام معاینه و بر اساس وضعیت سلامت عمومی کودک گرفته میشود.
اطلاعات این وب‌سایت جنبه اطلاع‌رسانی دارد؛ برای تشخیص و درمان، معاینه توسط دندانپزشک لازم است.