- ژنژیویت برگشت‌پذیر است؛ در پریودنتیت هدف متوقف کردن پیشرفت از دست رفتن استخوان است
- پایه برنامه درمان، معاینه پریودنتال و اندازه‌گیری عمق پاکت‌های لثه است
- جرمگیری، ریشهتراشی و در صورت لزوم جراحی به‌صورت مرحله‌ای پیش می‌رود
- جلسات منظم نگهداری پس از درمان باعث ماندگاری نتیجه میشود
پاسخ کوتاه: درمان لثه هدفش از بین بردن التهاب ناشی از پلاک و جرم دندان و متوقف کردن از دست رفتن استخوان و الیافی است که دندان را نگه می‌دارند. در مرحله اولیه جرمگیری حرفه‌ای و مراقبت در خانه میتواند کافی باشد؛ در مرحله پیشرفته ریشهتراشی و در بعضی موارد جراحی انجام میشود. چون استخوان از دست رفته خودبهخود برنمیگردد، معاینه در اولین علامت اهمیت دارد.
چیست؟ ژنژیویت و پریودنتیت
لایه باکتریایی (پلاک) که اطراف دندان جمع میشود، به‌مرور سخت شده و به جرم دندان تبدیل میشود. این تجمع در لثه التهاب ایجاد میکند. اگر التهاب فقط به لثه محدود باشد به آن ژنژیویت گفته میشود: لثه قرمز و متورم میشود و به‌راحتی خون می‌آید، اما استخوان نگه‌دارنده دندان سالم است و با تمیزکاری و مراقبت منظم وضعیت بهبود می‌یابد. وقتی التهاب به الیاف و استخوان اطراف دندان پیشروی کند، پریودنتیت پدید می‌آید؛ بین دندان و لثه پاکت‌های عمیق ایجاد میشود، استخوان تحلیل می‌رود و استخوان از دست رفته خودبهخود جایگزین نمی‌شود. هدف درمان در این مرحله بازگرداندن آنچه از دست رفته نیست، بلکه متوقف کردن پیشرفت است.
علائم و عوامل خطر
خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن اغلب اولین نشانه است. اگر یکی از یافته‌های زیر وجود دارد، معاینه لازم است:
- قرمزی، تورم و خونریزی خودبه‌خودی لثه
- بوی بد دهان که برطرف نمی‌شود؛ بخش بزرگی از بوی ماندگار دهان منشأ داخل دهانی دارد
- پسرفت لثه، بلندتر دیده شدن دندانها، حساسیت به سرد و گرم
- فاصله افتادن بین دندانها، لق شدن دندانها، آبسه یا ترشح اطراف لثه
در صدر عوامل خطر کنترل ناکافی پلاک و جرم دندان قرار دارد. سیگار هم بیماری را بدتر میکند و هم پاسخ به درمان را به‌طور محسوسی کم میکند؛ علاوه بر این میتواند خونریزی را که آشکارترین نشانه التهاب است پنهان کند. دیابت و بیماری لثه دوطرفه‌اند: قند خون بالا مقاومت بافت در برابر باکتری و بهبودی را ضعیف میکند و التهاب درمان‌نشده لثه نیز میتواند کنترل قند خون را دشوارتر کند. تغییرات هورمونی، بعضی داروها و کمبود ویتامین C هم لثه را حساس‌تر می‌کنند. از علل پسرفت لثه میتوان مسواک زدن سخت و افقی، فشردن دندانها، بافت نازک لثه و پریودنتیت را نام برد.
مراحل درمان
- معاینه پریودنتال: عمق پاکت‌های لثه اندازه‌گیری میشود، خونریزی و تحرک دندانها ارزیابی میشود و رادیوگرافی‌های لازم گرفته میشود؛ سابقه سلامت عمومی، داروها و وضعیت‌هایی مانند دیابت ثبت میشود.
- جرمگیری حرفه‌ای: جرم و پلاک با نوک‌های اولتراسونیک و ابزار دستی برداشته میشود و روش مراقبت در خانه نیز با هم تمرین میشود. نوک‌های اولتراسونیک مینای سالم را نازک نمی‌کنند؛ احساس فاصله و حساسیتی که پس از جرمگیری دیده میشود، اغلب بهدلیل آشکار شدن جاهایی است که جرم آنها را پوشانده بود.
- ریشهتراشی (کورتاژ): در نواحی دارای پاکت عمیق، با بیحسی موضعی جرم و بافت ملتهب زیر لثه از سطح ریشه پاک میشود.
- ارزیابی مجدد: چند هفته بعد پاکت‌ها و خونریزی دوباره اندازه‌گیری میشود. اگر بهبودی کافی باشد، به مرحله نگهداری رفته میشود.
- جراحی (در صورت لزوم): در پاکت‌های عمیقی که با تمیزکاری بسته نمی‌شوند، اقداماتی مانند جراحی فلپ و در پسرفت لثه، گرافت (پیوند) لثه مطرح میشود. گرافت بافت از دست رفته را خودبهخود بازسازی نمی‌کند؛ سعی میکند سطح ریشه آشکارشده را بپوشاند.
- جلسات نگهداری: در کسانی که سابقه پریودنتیت دارند، فاصله کنترل و جرمگیری کوتاه‌تر برنامهریزی میشود؛ به این ترتیب بازگشت التهاب زود شناسایی میشود.
چه زمانی باید معاینه شد؟
اگر خونریزی ظرف چند روز کم نمی‌شود، لثه پس می‌رود یا دندانها لق احساس می‌شوند، به‌جای صبر کردن باید معاینه شد. چون بیماری لثه اغلب درد ندارد، بیمار خودبهخود مراجعه نمی‌کند؛ مشکل فقط زمانی دیده میشود که از دست رفتن استخوان پیشرفته باشد. پریودنتیت درمان‌نشده نه‌تنها بر سلامت دهان، بلکه بر مسائل سلامت عمومی مانند کنترل دیابت و سلامت قلب و عروق نیز میتواند اثر بگذارد. کنترل هر شش ماه یک‌بار به همین دلیل شانس تشخیص زودهنگام را می‌دهد.
ظاهر زیبایی لثه (دیده شدن زیاد هنگام لبخند یا خط لبه نامنظم) موضوعی جداست و شکل‌دهی آن فقط وقتی برنامهریزی میشود که لثه سالم باشد؛ در این باره می‌توانید به صفحه طراحی لبخند مراجعه کنید.
مراقبت در خانه
ماندگاری درمان تا حد زیادی به کارهایی بستگی دارد که در خانه انجام میشود. با مسواک نرم، روزی دو بار، حدود دو دقیقه و با روشی که به لثه آسیب نزند مسواک بزنید؛ حرکت‌های سخت و افقی باعث پسرفت لثه میشود. بین دندانها را هر روز با نخ دندان یا مسواک بین‌دندانی تمیز کنید. از تمیز کردن ناحیه‌ای که خون می‌آید پرهیز نکنید؛ با برداشته شدن لایه باکتریایی، خونریزی معمولاً کم میشود. ترک یا کاهش سیگار یکی از گام‌هایی است که پاسخ به درمان را به‌طور محسوسی بهتر میکند. فاصله کنترل‌های شما بر اساس وضعیت لثه‌تان با خودتان تعیین میشود.
ارتباط با ایمپلنت
سلامت لثه پایه درمان ایمپلنت هم هست. ایمپلنت پوسیده نمی‌شود، اما لثه و استخوان اطراف آن همان‌طور که در دندان‌های طبیعی اتفاق می‌افتد، میتواند ملتهب شود؛ به این حالت پری‌ایمپلنتایتیس گفته میشود و اگر درمان نشود به از دست رفتن استخوان اطراف ایمپلنت می‌انجامد. در دهانی که بیماری فعال لثه دارد، پیش از برنامهریزی ایمپلنت این بیماری کنترل میشود و پس از ایمپلنت نیز مراقبت حرفه‌ای منظم ادامه می‌یابد.
برنامه سفر برای بیماران خارج از کشور
وضعیتی در حد ژنژیویت و مرحله آغازین اغلب با یک سفر کوتاه قابل تکمیل است. در مواردی که ریشهتراشی و ارزیابی مجدد لازم است، برنامهریزی بر اساس فاصله لازم برای بهبودی انجام میشود؛ جلسات نگهداری را میتوان نزد دندانپزشک خودتان در کشورتان ادامه داد. اگر پیش از معاینه رادیوگرافی‌های موجود و فهرست داروهای مصرفی‌تان را بفرستید، برنامهریزی آسان‌تر میشود. جزئیات: روند کار برای بیماران خارج از کشور.
نکاتی که باید رعایت شود
- استخوان لثهای که از دست رفته خودبهخود برنمیگردد؛ درمان هدفش متوقف کردن پیشرفت است و ممکن است از دست رفتن به‌طور کامل قابل بازگشت نباشد.
- پس از جرمگیری ممکن است یک تا دو هفته حساسیت موقت و خونریزی به‌صورت نشت از لثه دیده شود.
- سیگار و دیابت کنترل‌نشده بر پاسخ به درمان و بهبودی اثر منفی محسوسی دارند.
- اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید و جراحی برنامهریزی شده است، حتماً باید در معاینه گفته شود؛ دارو را خودتان قطع نکنید.
- اگر پس از پایان درمان جلسات نگهداری و مراقبت در خانه کنار گذاشته شود، التهاب میتواند برگردد.
پرسش‌های متداول
آیا خونریزی لثه طبیعی است؟
خیر. خونریزی اغلب نشانه التهاب ناشی از پلاک و جرم است. اگر با مسواک نرم و تمیز کردن روزانه بین دندانها کم نمی‌شود یا خودبهخود خون می‌آید، باید معاینه شد.
آیا جرمگیری دندانها را نازک میکند؟
خیر. جرمگیری لایه سختشدهای را که بعداً به مینا چسبیده برمیدارد. فاصله و حساسیتی که پس از آن احساس میشود، بهدلیل آشکار شدن فضاها و سطح ریشهای است که جرم پیشتر آنها را میپوشاند.
آیا ریشهتراشی (کورتاژ) دردناک است؟
عمل با بیحسی موضعی انجام میشود و انتظار نمیرود هنگام آن درد احساس شود. پس از آن چند روز حساسیت ممکن است وجود داشته باشد که با اقدامات ساده کنترل میشود.
آیا لثهای که پس رفته برمیگردد؟
خودبهخود برنمیگردد. با برطرف کردن علت، پیشرفت متوقف میشود؛ در موارد مناسب سطح ریشه آشکارشده را میتوان با گرافت لثه پوشاند.
آیا دندان لق را میشود نجات داد؟
بستگی به میزان تحرک و استخوان باقیمانده دارد. در مراحل اولیه با درمان لثه و در صورت لزوم به هم بستن دندانها میتوان آن را پایدار کرد؛ این تصمیم با معاینه و رادیوگرافی گرفته میشود.
اگر دیابت دارم میتوانم درمان لثه انجام بدهم؟
بله. کنترل قند خون و آخرین مقدار HbA1c شما هنگام برنامهریزی درمان مهم است؛ بنابراین داروها و مقادیرتان را در معاینه بگویید. درمان التهاب لثه میتواند به مدیریت قند خون نیز کمک مثبت کند.
اطلاعات این وب‌سایت جنبه اطلاع‌رسانی دارد؛ برای تشخیص و درمان، معاینه توسط دندانپزشک لازم است.